• Dolar Alış 7.9039TL
  • Dolar Satış 7.8723TL
  • Euro Alış 9.2835TL
  • Euro Satış 9.2465TL
Reklam
Reklam

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİNİN KURULUŞUNAN SERENCAMI

Reklam
, 0 Yorum

Meclis-i Mebusan (Türkiye Büyük Millet Meclisi) bundan 99 yıl önce Cuma gününe müsadif 23 Nisan 1920 günü küşat edilmiş (açılmıştır). Bugünkü yorum yazımızda bu tarihi meclisin açılışının serencamını gözler önüne sermeye çalışacağız.

Mustafa Kemal’in (ATATÜRK) önderliğinde Hacı Bayram Camiinde kılınan Cuma namazını müteakip yurdun dört bir yanından Ankara’ya gitmiş olan mebuslar (seçilmişler – milletvekilleri) ve onlara eşlik eden Ankaralılar tehlil ve tekbir sesleri arasında ilk meclis binasına gelmiş ve Türkiye Cumhuriyetinin temelini atılmışlardır.

İlk Meclis-i Mebusanda Siirt’i temsil etmek üzere gönderilmiş 6 mebus (milletvekili) vardı. Bunların hepsi de artık rahmet-i Rahman’a kavuşmuş olan Halil Hulki Aydın, Kadri Oktay, Hacı Mustafa Sabri Baysan, Nuri Bayam, Necmettin Bilgin ve Salih Atalay adlarındaki zatlardı. Bu zatlardan Halil Hulki Aydın Siirt Müftüsü olarak görev yaparken Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na Siirt üyesi olarak seçilmişti. Daha sonra TBMM’ne I. Dönem Siirt milletvekili olarak katılmış II., III., IV., V. ve VI. Dönemde de Siirt Milletvekilliği yapmış, Şer’iye Encümenliği üyeliğinde bulunmuştur. “Şer’iye ve Evkaf Vekâleti ile Erkan-ı Harbiye Vekâleti’nin” kaldırılmasıyla ilgili 429 sayılı kanun teklifi O’nun ve 50 arkadaşının imzasıyla meclis-i mebusana sunulmuş ve kabul edilmiştir.

1.dönem milletvekillerinin 288’i yüksek öğrenim görmüş, 94’ü orta öğrenim mezunu kişilerden oluşmaktaydı. Meslek dağılımı şu şekildeydi: 162 serbest meslek, 133 devlet memuru, 54 asker, 32 din adamı, 30 aşiret reisi, 7 teknik eleman, 16 sağlık görevlisi, 2 Reji görevlisi. Toplam 378 milletvekilinin 162’si bir veya birden fazla yabancı dil biliyordu. Meclis üyeleri zamanla, kişisel ve fikri konumlarına göre, kabaca 3 temel gruba ayrılmıştır.

1-Kalpaklılar, yeni bir devlet ve hükümet kurma düşüncesi içinde olanlar;

2-Sarıklılar, Şeriat hükümlerini idareye hakim olması düşüncesi içinde olanlar;

3-Fesliler, Osmanlı hukukunun korunması düşüncesi içinde olanlar bu gruplaşmalara verilen tanımlardır.

23 Nisan 1920’de Ankara’da toplanan Meclis-i mebusan 1 Nisan 1923’te yeni seçim kararı alarak 15 Nisan 1923’te son oturumunu yapmıştır. Yeni Türk devletinin kurucu meclisidir.

Meclisin açılış aşamasında Osmanlı Devleti hala İstanbul’da hüküm sürmekteydi. Meclis, açılış gününde sultan ve halife VI. Mehmet’e bağlılık yemini etmiş ancak uygulamada İstanbul’daki iktidardan tamamen bağımsız olmuş ve 1 Kasım 1922’de aldığı kararla Osmanlı Devleti’ne son vermiştir. Yeni devletin nihai biçimi olan Cumhuriyet, 29 Ekim 1923’te İkinci Meclis tarafından ilan edilmiştir. Bu iki tarih arasında TBMM, yasama, yürütme ve yargı yetkilerini tek elde toplayan bir ihtilal meclisi görünümü sergilemiştir.

4-11 Eylül 1919 tarihlerinde toplanan Sivas Kongresi’nden sonra, Mustafa Kemal yönetimindeki Heyet-i Temsiliye Anadolu’da idareyi fiilen ele almıştı. 30 Eylül’de Osmanlı hükümeti, Heyet-i Temsiliye’nin talebi doğrultusunda, Mebusan Meclisi seçimlerini yapma kararı almıştı. Heyet-i Temsiliye’de Mustafa Kemal Paşa’nın dahil olduğu çoğunluk, meclisin Anadolu’da toplanmasından yana idi. Ancak 28 Kasım 1919’da yapılan toplantıda, Kazım Karabekir’in ısrarı ve Rauf Orbay’ın desteğiyle meclisin İstanbul’da toplanması kararlaştırıldı. Seçilen mebuslar Anadolu’ya çağrılarak kendilerine Heyet-i Temsiliye’nin görüşleri tebliğ edildi.

Mebusan Meclisi 12 Ocak 1920’de İstanbul’da toplandı. Ancak 140 küsur mebusun üçte bir kadarı, çeşitli nedenlerle Meclis’e katılmadılar. Büyük çoğunluğu Milli Mücadele  taraftarlarından oluşan meclis, Misak-i Milli beyannamesini kabul etti. Mart ayında ana hatları belli olan Sevr Antlaşması’na karşı kesin bir muhalefet tavrını benimsedi. 16 Mart 1920’de bir İngiliz askeri birliği Meclis’i basarak, Rauf Orbay başta olmak üzere bazı mebusları tutukladı. Bunun üzerine 18 Mart’ta toplanan mebuslar, yasama dokunulmazlığının ortadan kalktığı gerekçesiyle meclisi süresiz tatil etme ve Ankara’da toplanma kararı verdi.

İstanbul meclisinin tüm üyeleri otomatik olarak Ankara’daki meclise katılma hakkına sahipti. Bunlardan Ankara’ya gelmek istemeyen birkaçı istifa etmiş sayıldı. Sonuçta (gecikenlerle birlikte) Mebusan Meclisi üyelerinden 92’si yeni meclise katıldı. 19 Mart 1920’de Mustafa Kemal Paşa vilayetlere, müstakil livalara ve kolordu kumandanlarına gönderdiği bir tebliğ ile her livadan Meclis’e beş temsilci seçilmesini istedi. Seçim liva merkezi ve kazalardaki ikinci seçmenler, vilayet idare meclisleri, belediye meclisleri ve Müdafaa’yı Hukuk Cemiyeti yönetim kurulu üyelerinden oluşan bir heyet tarafından yapılacaktı. Vakit darlığından ötürü birinci seçmenlere müracaat edilmedi. Uygulamada, tüm livalarda Müdafaa-yı Hukuk cemiyetlerinin önerdiği veya kabul ettiği adaylar seçildi. İstanbul Meclisi üyeleriyle birlikte 66 seçim bölgesinden toplam 337 temsilci Meclis’e katıldı. Bu sayıya, 1922’de Malta Sürgünü dönüşü Meclis’e katılan 14 kişi dahildir.

Meclisin adı ilk önce Millet Meclisi iken, İstanbul Meclisi üyelerine ek olarak seçilen temsilciler nedeniyle (“genişletilmiş meclis” anlamında) Büyük Millet Meclisi adı benimsendi. 1921’de Türkiye sözcüğü eklenerek Türkiye Büyük Millet Meclisi adı resmileştirildi.

TBMM 1. dönemin özellikleri arasında olağanüstü şartlarda faaliyete geçmiş olması, ihtilal meclisi olması, kuvvetler birliği esasına dayanması (yasama, yürütme ve yargıyı şahsında toplaması), bakanları ayrı ayrı ataması ve azletmesi en başta sayılabilir. Meclis Başkanı (Mustafa Kemal Paşa) aynı zamanda yürütmenin başıdır.

Üstlendiği misyonun yanı sıra, 1. Dönem meclisi, demokratik ve parlamenter hasletlerinin derinliği ile de dikkat çekmektedir. Öncesinde 2 ayrı tarih kesitinde Meşrutiyete dayalı parlamenter sistem tecrübesi olduğu, hatta Tanzimat’tan itibaren Danışma Meclisi tarzı yapılanmaların Osmanlı devlet kültürüne girdiği dikkate alınırsa, 1920’lerde Türk insanının meclis yolu ile yönetme ve yönetilme birikiminin mevcut olduğu da burada belirtilmelidir.

Evet, yarın 99. Kuruluş yıldönümünü kutlayacağımız TBMM’nin kuruluşun kısa serencamı işte budur. Nice 99. Yıl kutlamalarına…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

SOSYAL MEDYADA TAKİP EDİN