Ana Sayfa Arama Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Yayın/Gazete
Yayınlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Gazeteler Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya
Uygulamamızı İndir
Cüneyt ARITÜRK
Cüneyt ARITÜRK

MERHUM HALİL HULKİ AYDIN’IN “ELFİYE-MUKTATAF-UL EZHAR” KİTABI HAKKINDA

Bu yazımda ANNE ANNEMİN DEDESİ, dolayısıyla benim de 4. Kuşaktan dedem Halil Hulki AYDIN’ın yazmış olduğu kitaplardan biri olan “ELFİYE-MUKTATAF-UL EZHAR” isimli kitabı tanıtmağa çalışacağım. Ancak, Kitabın tanıtımına geçmeden önce yazarın bilimsel vasıfları ve devlet adamı kimliği hakkında okuyucuların bilgilerini tazelemek amacıyla hayatını kısaca özetlemeğe çalışacağım.

1869’da Siirt’te doğdu. Din adamı, müftü, eğitimci, mebus, yazar sıfatıyla hayatı boyunca milletine hizmet etti. Babası Hacı Mehmet Efendi’dir. On yaşında Kur’an_ı Kerim’i ezberledi. İlk ve orta öğrenimini Siirt Mekteb-i İptidaiye ve Rüştiyesinde 1884’te tamamladı. Siirt Ulu Camii ve Fahriye Medreselerinde âli ilimler(*)öğrenmeye çalıştı. Daha sonra bilgisini genişletmek üzere İstanbul’a gitti ve medrese öğrenimi gördü. Beyazıt’ta Sürmeneli Hacı Mustafa’nın ve Mukradcıa Camisinde Atıf Bey’in derslerine devam etti. 5 Aralık 1894’te müderrislik icazeti(**) aldı.

1899’da Siirt’e döndü ve yedi yıl Rüştiyede öğretmenlik yaptı. 8 Haziran 1907’de Bidayet Mahkemesi Üyesi oldu. Bu arada Siirt Merkezinin nüfus sayımı için teşkil edilen komisyonun başkanlığına getirildi. 24 Ağustos 1908’de Siirt Müftülüğüne atandı. Ayrıca, 1929 yılında kendisinin yardımlarıyla onarılan, minaresi yenilenen ve “CUMHURİYET CAMİİ” adını alan “HUDUR’UL AHDAR” medresesinde öğretmenlik görevini üstlenerek icazet(***) verdi. Ek görev olarak çeşitli tarihlerde idadi müdür vekaleti, ziraat, evkaf, maarif komisyonu başkanlıklarını yaptı. İttihat ve Terakki Partisinde politikaya girerek Siirt İdare Heyeti Başkanlığında, Merkez Heyeti Üyeliğinde ve 2 Temmuz 1918’den itibaren partinin Siirt Sorumlu Katipliğinde-vekil olarak- bulundu.

Sivas Kongresi’nden sonra Milli Mücadele’ye katılarak Siirt’ten Ömer Atalay, Siirt Belediye Başkanı Hamit Bey, Hamza Hilmi, Bekir Sıtkı ve Abdulkerim (Nakipoğlu) Bey’le Siirt Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini kurdu. Ve Başkanlığına seçildi. İhtilaf devletleri temsilcilerine, Osmanlı Padişahı Vahdettin’e, Sadrazamlığa, hariciye nezaretine, reddi ilhak cemiyeti ile Vilâyet-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanlığı’na işgalleri kınayan ve reddeden telgraflar çektiler. Osmanlı Mebusan meclisinin son dönemi için 24 Ocak 1920’de yapılan seçimde Siirt milletvekili oldu. Ancak, İstanbul’a gitmedi.

13 Mayıs 1920’de TBMM’ne katıldı. Mecliste Şer’iye-Evkaf ve Milli Eğitim komisyonlarında görev aldı. 11 Ağustos 1923’te II. dönem, 1 kasım 1927’de III. dönem, 4 Mayıs 1931’de IV. dönem, 1 Mart 1935’te V. dönem 3 Nisan 1939’da VI. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisine Siirt’ten Milletvekili seçildi. Yasama görevini ölümüne kadar devam ettirdi.

1.dönemde Mustafa Kemal’e olan büyük desteğini, 3 Mart 1924 tarihli Meclis Müzakereleri ve kararlarıyla kabul edilen ve Türkiye’yi Lâikleştiren yasalar olarak bilinen “Şer’iye ve Evkaf ve Erkân-ı Harbiye Bakanlıklarının kaldırılmasına dair” kanun teklifi verilmesine önderlik ederek ortaya koydu. 53 arkadaşının imzasıyla Türkiye’nin lâikleşmesinin yolunu açan Halil Hulki (Aydın) ve arkadaşlarının hazırladıkları kanun teklifinin gerekçesinde; “Din ve Ordunun politika akımları ile ilgilenmesi bir çok sakıncalar doğurur. Bu gerçek, bütün uygar milletler ve hükümetler tarafından bir temel ilke olarak kabul edilmiştir. Bu bakımdan, yeni bir hayat varlığı sağlamakla görevli bulunan Türkiye Cumhuriyeti’nin Anayasasında zaten ifâdesini bulmuş olan Şer’iye ve Evkaf Bakanlığı ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Bakanlığının (Ayrıca) bulunması uygun olmaz. Şer’iye ve Evkaf Bakanlığı kaldırılınca da bütün vakıfların millete intikâl etmesi ve ona göre idare edilmesi doğal bir sonuçtur.” İfâdeleri yer almıştır. Hiçbir aleyhte konuşma olmadan, tartışmasız kabul edilen bu kanunla, inanç ve ibadet konuları Diyanet İşleri başkanlığına bırakılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin yönetiminde din işleriyle siyaset işleri birbirinden böylece ayrılmıştır. Türkiye’nin lâikleşmesinin yolunu açan diğer iki kanun; “Öğretimlerin birleştirilmesi” ile “ Halifeliğin kaldırılmasına ve Osmanlı Hanedanının Türkiye Cumhuriyeti Ülkesi dışına çıkarılmasına dair kanun” tekliflerinin hazırlanması ve Mecliste kabulüne büyük destek verdi. Bilumum ceraim erbabının affı, Şer’iye Vekaletinden musaddak icazetnameye sahip olmayanların dini kisveyi labis olmamaları (giymemeleri), Muş ili kurulması, Urfa Mutasarrıfı Nusret Bey’in Ailesine Vatani hizmet aylığı verilmesi hakkında ve çeşitli konularda kanun tekliflerinde bulundu.

Mustafa kemal ile Latife Hanım’ın nikâhında da yer alan Halil Hulki’ye “Aydın” Soyadı Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından aydın bir din adama olduğu gerekçesiyle verilmiştir. Arapça ve Farsça’yı çoık iyi seviyede bilen Halil Hulki Aydın 9 Çocuk babasıdır.

1892 yılında basılmış “MUKTATAF’UL EZHER Fİ NASMİL İZHAR” isimli kitabının yanı sıra “MUZİLET’UL-GAVAMİD Fİ FENNİ’L-FERAİZ”, “SİRACİ Fİ NAZMI İSAGUCİ”, “SEFUNNASIR Fİ NAZMİ EMSALİ EHLİ’L-BEDİR”, MEDİHAİ PEYGAMBERİDE HAİYYE”, Karahisar Milletvekili Hoca İsmail Şükrü Efendi’nin “HİLAFETİ İSLAMİYE VE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ” isimli risalesine reddiye olarak Muş Mebusu Hoca El-Hac İlyas Sami, Antalya Mebusu Hoca Rasih ile birlikte hazırladıkları “Hakimiyet-i Milliye” ve “Hilafet-i İslamiye” isimli yayınlanmış eserleri bulunmaktadır. Yüzün üzerinde Türkçe, Arapça edebî manzumeleri, beliğ dua ve ta’rizleri vardır. Halil Hulki Aydın 4 Haziran 1940’ta Ankara’da öldü. Cebeci Asri Mezarlığında toprağa verildi.

Biz burada, büyük dedemin yukarıda sayılan bilimsel nitelikli eserlerinden olan tamamı Arapça, “MUKTATAF’UL EZHAR”I tanıtmağa çalışacağız

Elfiye: Binlik karşılığıdır. Bin mısradan meydana gelen manzum eserler için kullanılır. Elfiyeler edebiyatla ilgili olduğu gibi, hadis, fıkıh, feraiz, nahiv ilimleriyle de ilgili olabilir. Bizim konumuz olan “ELFİYİ-MUKTATAF’UL EZHAR” isimi eser nahiv ilmi ile ilgilidir.

Doğal olarak burada nahiv nedir? Sorusu akla gelmektedir. Bunun da izahı gerekir. Türkiye Diyanet Vakfı’nın yayınladığı İslam Ansiklopedisi’nin konu ile ilgili maddesinden yararlanarak nahvi aşağıdaki gibi kısaca açıklamağa çalıştık.

Nahiv: Arapça gramerinin söz dizimi kuralları ile i’rab (cümledeki konumuna göre, Arapça kelimelerin sonarındaki harf ve harekenin değişmesi, bu değişikliği sağlayan etmenleri öğrenme bilgisi) bölümünü kapsayan ilim dalıdır.

Rivayetlerin çoğuna göre gramerin sentaks kısmına nahiv adının verilmesinin sebebi Hz. Ali’nin kelime çeşitleriyle tanımlarını kapsayan bir sayfayı Ebu’l Esved ed-Düeli’ye verdikten sonra “Ünhü hâze’n-nahve” (Bu yola giderek ilerleme demesidir.)

Kolayca ezberleme imkânı sağladığı için pedagojik amaçlar doğrultusunda gramer kurallarını nazımla anlatan didaktik manzumelerin İslâm tarihindeki yeri oldukça eskidir. Dedem Halil Hulki Aydın’ın “ELFİYE-MUKTATAF’UL EZHAR” isimli kitabı da bu türden bir eserdir. Nahiv kuralları izah edilirken, söz konusu kuralı cümle içinde göstermek gayesiyle tasavvufi ve kaside türü bir anlatım tercih edilmiştir.

Bilindiği gibi Kur’an-ı Kerim’de yer alan ayetler ve hadis-i şerif metinlerinde bildirilen dini hükümler tefsir edilirken de nahiv kurallarından yararlanılmaktadır.

İslâm dünyasının üniversite, fakülte, akademi ve enstitülerinde köklü nahiv mirasını neşre ve incelemeğe yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Günümüzde de nahve dair bir çok çalışma yapılmıştır.

Osmanlı döneminde 15. yüzyıldan itibaren nahve dair medrese kitaplarına şerh ve haşiyeler yazılmağa başlanmıştır.

Büyük   Dedem Halil Hulki Efendi’nin bu eseri Osmanlı’nın son dönemlerinde 1892 yılında basılmıştır. Meşihat Dairesi’nin (Osmanlı Devleti’nde bugünkü Diyanet İşleri Başkanlığı’nın görevini yapan kurum) onayından geçmiştir. Orijinali Arapça olan bu kitabın ilk bölümünden dönemin değerli âlimlerinin takrizleri bulunmaktadır.

Ruhu şadolsun…

YORUMLAR

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu site, istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanıyor. Yorum verilerinizin nasıl işlendiği hakkında daha fazla bilgi edinin.

YAZARLAR
TÜMÜ

SON HABERLER