REKLAM ALANI

(160x600px)

Esnek veya Sabit Ölçü Verebilirsiniz.
REKLAM ALANI

(160x600px)

Esnek veya Sabit Ölçü Verebilirsiniz.

Siirt Gazetesi

TİLLOLU SULTAN MEMDUH HAZRETLERİ (1761-1847)

REKLAM ALANI

(728x90px)

Esnek veya Sabit Ölçü Verebilirsiniz.
TİLLOLU SULTAN MEMDUH HAZRETLERİ (1761-1847)
5-Cüneyt ARITÜRK( kanal56@hotmail.com )
2 views
26 Eylül 2021 - 12:27
REKLAM ALANI

(300x250px)

Esnek veya Sabit Ölçü Verebilirsiniz.

23 Eylül Ekinoks güneri çerçevesinde IŞIK OLAYINDAN söz açılmış ve etkinlikler düzenlenmişken istedik ki, Tillolu Sultan Memduh Hazretlerinin de bahsedelim. 1761 yılında Tillo’da dünyaya gelen Sultan Memduh Hazretleri, Hazret-i Fakirullah’ın soyundandır. İbrahim Hakkı Hazretlerinin de talebesidir

47 bin beyitten oluşan Arapça, Farsça, Kürtçe bir divanı vardır. Üveysiye tarikatına mensup olduğu ve bir çok kerametlerinin bulunduğu anlatılır. Amcasının Kızı Zemzem’ül Hassa ile evlenmiştir. Hanımı da kendisi gibi mutasavvıf, şâir ve Allah dostlarındandır. Türbeleri Tillo’da kendi adlarıyla anılan camide bulunmaktadır. Sultan Memduh Hazretlerinin vefat tarihi miladi 1847’dir.

Sultan Memduh  Hazretleri hakkında adının (NURİ) olduğunu bildiğimiz bir müridinin Arapça yazdığı methiyesinin Türkçe tercümesi, Ahmet Arıtürk tarafından yapılmıştır.

Türbesi Aydınlar (Tillo) ilçesinin Batısında yüksek bir tepenin üzerindedir. Sultan Memduh’un asıl adı Sultan Mahmut’tur. Hocası İbrahim hakkı tarafından Memduh (övülmüş) lakabı verilmiştir. Asıl adının Mahmut olmasına karşılık, İbrahim Hakkı Hazretleri adları Mahmut olan üç talebesinden ayırmak için kendisine MEMDUH adını koymuş ve kendisinin ileride mânevi alanda büyük mertebelere ulaşacağını bildirmiştir.

Türbe kendisinden önce vefat eden oğlu Şeyh Abdurrahman için yaptırılmıştır. Kendisi de bilahare oğlu için yapılan türbeye defnedilmiştir. Türbede, Sultan Memduh’un kendisi gibi şair olan Eşi Zemzemül Hassa ile aile bireylerine ait mezarlar yer alır. Kesme taştan kare planlı yapıda olan türbenin kapısı yazı frizleri ve çeşitli motiflerle bezelidir. Madeni gümüş muhafazalar üzerinde cennet ve cehennem tasviri süslemelerine yer verilmiştir.

“MAHZENÜ’L ESRÂR”IN BASIMI HAKKINDA AHMET ARITÜRK TARAFINDAN YAZILMIŞ OLAN MAKALE

Edebi değeri son derece yüksek olan, Sultan Memduh Hz. Divanının orijinal giriş ve iç sayfalarından biri Tillolu Büyük Veli (ALLAH DOSTU) Sultan Memduh Hazretlerine ait Divan’ın tercüme edilerek basılan ilk Cildi, İl Kültür Müdürlüğünde düzenlenen AHMET ÖZHAN KONSERİNİ müteakip davetlilere dağıtıldı. Bu sayede, Kitabın ilk cildini edinmek şansını buldum. Verilen bilgilere göre, ilk ciltten 1500 adet basılmış, bulunuyor.  Prof. Dr. Ahmet Turhan, Prof. Dr. Mehmet Akkuş, Prof. Dr. Mustafa Aşkar, Yrd. Doç. Dr. Nusrettin Boleli ve Dr. Abdurrahman Adak tarafından tercüme edilen DİVAN-I MEMDUH’UN bu ilk bölümü “MAHZENÜ’L ESRAR=SIRLARIN MAHZENİ” adı altında yayınlanmış bulunuyor. Verilen bilgilere göre, DİVAN-I MEMDUH’UN takribi üçte birine tekabül eden bu bölümü, üç ciltten oluşacak. Diğer bölümlerle birlikte, yine takribi olarak tümünün tercüme ve basımı tamamlandığında 8-9 ciltten müteşekkil bir eser vücuda gelecek.

“MAHSENÜ’L ESRAR” bölümünü, “DİVANU MEMDUHU’L MUNÎB”, “MİFTÂHU’L KULÛBİ Lİ’L ESRÂR” “ED-DÜRRETÜ’L MÜSMİNE”, “KASAÎD” ve “RUBAİLER” bölümlerinin tercümeleri ve basımları izleyecek.

Kitabın “ÖNSÖZ” bölümü, mütercimlerden olan ve EDİTÖRLÜK görevini yapan Prof. Dr. Ahmet Turhan Arslan tarafından kaleme alınmış. Bize göre, “ÖNSÖZ” bölümünün, eserin tercümesinin ve bilim dünyasına tanıtılmasının baş mimarı olan Vali Necati Şentürk tarafından kaleme alınması daha uygun olurdu. Editör’ün mukaddimesi ise, eserleri tanıtıcı bölüm olabilirdi. Böyle kalıcı bir eserde, çalışmaların asıl organizatörü olan Vali Necati Şentürk’ün kendisini geri plânda tutması, kendisi açısından bir tevazu sebebi olsa bile,  bize göre bir eksikliktir.

Sultan Memduh Hazretlerinin, Farsça ve Arapça olarak yazdığı divanın eldeki nüshasının takribi 23 bin beyitten oluştuğu verilen bilgiler arasında. Ancak, Divanın bir bölümünün kayıp olduğu ve aslının 47 bin beyitten teşekkül ettiği de anlatıldı. Elimizdeki bu ilk cilt kitap, orijinal metinde 364 sayfalık yer tutan (divanın tümü 1177 sayfadan oluşmakta) “MAHZENÜ’L ESRÂR”ın 90 SAYFALIK BÖLÜMÜNÜ KAPSAMAKTA. Birinci cildin ilk 20 sayfalık bölümü Sultan Memduh’un eserlerinin tanıtılması için kullanılmış. 20-30 arası 10 sayfalık kısmı, bazı bölümlerin ORİJİNAL olarak (fotokopileri) yer almaları için kullanılmış. 218 şiirin tercümesinin sunulduğu ilk ciltte, şiirler Arapça-Farsça olarak da yer almış. Önce tercümeler sunulmuş, müteakip sayfalar, orijinal metinler için kullanılmış.

Kitabın orijinali hakkında bilgi verilirken, 1177 sayfadan oluşan eserin her sayfasının kenarının ayrı-ayrı desenlerle teship sanatı ile süslendiği belirtilerek, eserin her sayfasının ayrı-ayrı süslenmiş olmasının zorluğuna özellikle dikkatler çekildi.

Bugünkü yazımızda, basımı yapılan cildin sadece fiziki görünümünü dile getirmeğe çalıştık. İnşallah fırsat buldukça mânevi havasını teneffüs etmeğe çalışarak, kabuktan çekirdeğe doğru gitmeğe, idrakimiz kadar tanımağa ve tanıtmağa çalışacağız.

SULTAN MEMDUH HAZRETLERİNİN “DİVAN-I KEBİR”İ KONUSUNDA

Eski Valilerimizden Sayın Necati Şentürk’ün İlimize gerçekleştirdiği en önemli ve hiç unutulmayacak hizmetlerden biri de İsmail Fakirullah Hazretlerinin ahfadlarından (torunlarından) Sultan Memduh Hazretlerine ait “Divan-ı Kebir”i tercüme ettirerek edebiyatımıza kazandırmaları olmuştur.

Valilikçe, 6 cilt olarak bastırılan DİVAN-I KEBİR’İN Farsça olan bölümü tercüme ettirilerek Mikrofilme alınmış orijinal nüshası yanında, Kitapta, Farsça şiirler, Türkçe tercümeleriyle birlikte yer almış bulunuyor.

Mevlana Celaleddin’i Rumi Hazretlerinin “MESNEVİ” adlı eseri tarzında bir üslupla yazılmış olan Hazret-i Memduh’a ait “DİVAN-I KEBİR” edebiyatımıza kazandırılırken, Türkiye’nin ve bütün Dünya’nın da ilgisinin bu kitaba, dolayısıyla Sultan Memduh Hazretlerine, Siirt’e ve Tillo’ya çekilmesine vesile olacağı kanaatindeyiz. Tabii, bu uzun süreçli bir olaydır. Divanın basımının tamamlanmasından sonra, tanınması için uzunca bir zamana ihtiyaç olacaktır.

Tek nüsha olduğu için her an kaybolma, yanma hatta çalınarak yok olma ihtimâli bulunan Sultan Memduh Hazretlerinin DİVAN-I KEBİRİ’NİN, EDEBİYATIMIZA KAZANDIRILMASI, gerçekte, bütün hizmetlerden daha büyük bir hizmet olarak, eski Valilerimizden SAYIN Necati Şentürk’ün anılmasına vesile olmaktadır.

Bu arada, DİVAN-I KEBİR’DEKİ kasidelerin tümünün Sultan Memduh Hazretlerine ait olmadığını da öne sürenler bulunmaktadır. Mevcut orijinal kitabın, Sultan Memduh’un müritlerinden Molla Yusuf tarafından kaleme aldığı da belirtilir. Molla Yusuf’un mahlası (BÜLBÜL) olarak belirtilmektedir.

Kitabın orijinalinin 1177 sayfadan oluştuğunu eserin her sayfasının kenarının ayrı-ayrı desenlerle teship sanatı ile süslendiğini bu arada belirtelim. Eserin her sayfasının ayrı-ayrı süslenmiş olmasının zorluğuna özellikle dikkatleri çekicidir.

DİVAN-I MEMDUH’un asıl adı “MAHZENÜ’L ESRAR=SIRLARIN MAHZENİ”dir. 23 bin beyit olduğu belirtilen DİVAN-I MEMDUH “MAHSENÜ’L ESRAR”, “DİVANU MEMDUHU’L MUNÎB”, “MİFTÂHU’L KULÛBİ Lİ’L ESRÂR” “ED-DÜRRETÜ’L MÜSMİNE”, “KASAÎD” ve “RUBAİLER” gibi bölümlerden oluşuyor.

TİLLOLU SULTAN MEMDUH HAZRETLERİ İÇİN

ALLAH’IN İNAYETİ VE SONSUZ RAHMETİYLE

RUH SAFLIĞA ULAŞIP GİRDİ TERTEMİZ HALE

VE AÇIĞA KAVUŞTU ÇOĞALAN BİR HÂL İLE

ÂRİF-İ BİLLÂH SULTAN MEMDUH BEREKETİYLE

VE BEDİR AY’I GİBİ KEMÂLE ERDİ MEMDUH

O İSLÂMIN YIKILAN BAYRAĞINI KALDIRDI

VE TARİKATA GÜNEŞ GİBİDİR İNTİSABI

MEVLÂ O’NA HAKİKAT ŞARABINI TATTIRDI

HER DEVİR BİR GELİNE İÇİRİR BU ŞARABI

DERYALAR GİBİ DERİN, MÂNAYLA DOLU MEMDUH

O’NUN DIŞ GÜZELLİĞİ, KEMÂLİNE İŞARET

BUNU ANLARSIN GÜZEL YÜZÜNE BAKSAN ŞÂYET

EY O’NUNLA CİDALE KALKIŞAN BİR DİKKATET

NEDİR SENDEKİ BU HÂL, BU GAFLET, BU DALÂLET

BU DEVİRDE EŞSİZDİR İLM-İ LEDUNDA MEMDUH

SIRLARI HER BİR DERDE AŞİKÂR OLDU O’NUN

YÜKSELEN MERTEBESİ İŞARETİDİR BUNUN

O’NU ZİYARET EDEN TE’YİT ETMEDE BİLİN

BİLHASSA İTİKADI ÇOKTUR O’NA AKRAD’IN

ONLARCA GAYET İYİ TANINIR BİL Kİ MEMDUH

O ÖYLE BİR SOYDAN Kİ, BENZEMEZ HİÇ BİR SOYA

VE O’NUN ASİL SOYU VARMADADIR ABBAS’A

MAKAMI PEK YÜKSEKTİR, ÂRİFLER EYLER GIBTA

KALB GÖZÜYLE BAKARSAN BU TİLLOLU İMAMA

ÂŞIK OLURSUN HEMEN, AKLINI ALIR MEMDUH

O, ÇOĞU ZAMAN HAK’KIN ZİKRİNE DALAR GİDER

UZAKLAŞMIŞTIR ONDAN TÜM NEFSANİ LEZZETLER

GECELER TEFEKKÜRLE UYUMAYI TERKEDER

GÖRMEZ MİSİN HÜCUMA HAZIR ASLANA BENZER

SAVAŞAN ASLANLARA BENZER ŞEYHİMİZ MEMDUH

NİCE YILLARI SÜLÜK İLE GEÇMİŞTİR O’NUN

YÜKSEK MAKAM BULMASI, BUNDANDIR BİLMELİSİN

GAVS VE KUTUP OLUŞU ÂYAN OLDU BÜSBÜTÜN

İNANMAZ MISIN BUNA, GERÇEĞİ GÖRMEZ MİSİN

SAADETE ERİŞTİ, DÂVA SAHİBİ MEMDUH

O’NUN MÜRİTLERİNE GIBTA ETMEKTEYİM BEN

BELLİ OLUR HALLERİ, YÜZLERİNE BAKARSAN

İMDADINA YETİŞİR MÜRİDİNİN ÖLÜRKEN

VASIL EDER ALLAH’A İMAN ÜZERE BİLSEN

DUASIYLA SULTANLAR SULTANI OLAN MEMDUH

BU FAKİR, BU MEDHİYLE ÜMİT ETMEKTEDİR Kİ

KABİRDE ÇÜRÜMEDEN, TOPRAK OLMADAN TENİ

DÜNYA YÜZÜYLE GÖRÜR, NURLU YÜZÜNÜ BİL Kİ

YARALI KALBİ İLE O’NUN ÂŞIĞI NURİ

GÜZELLERİN GÜZELİ, AY YÜZLÜ SULTAN MEMDUH

BU ŞİİRİ TERCÜME EYLEYEN ÂBİD DAHİ

İSTİMDAT EYLER SULTAN MEMDUH’TAN BİL Kİ AHİ

ELİMİZDEN TUT GAYRİ, EY AY YÜZLÜ, EY MAHİ

EY GÖNÜLLER SULTANI, İNANIRIM VALLAHİ

ELDEN TUTUCUSUN SEN, ÇAĞRILDIN MI EY MEMDUH

ZEMZEM’ÜL HASSA (1765-1852)

Sultan Memduh’un eşidir. Tillo’da (Aydınlar) dünyaya gelmiştir. Hazret-i Rabia gibi kadın evliyalardandır. Bir çok kerametleri menkuldür. Divanı olduğu söylenirse de kayıptır. Velâyet mertebesine eşi Sultan Memduh’tan önce ulaştığı rivayet edilir.

Tillo’nun Güneydoğusunda Tuvayle denilen tepede  bir çilehane yaptırır, zamanının büyük bölümünü zikir, fikir ve ibadetle geçirir. Öyle bir Allah âşığı olur ki adı “MECNUNE”ye çıkar.

Doğum tarihi Miladi 1765 olup vefat tarihi yine miladi 1852’dir. Eşi Sultan Memduh’un defnedildiği türbede yanına defnedilmiştir. Yüce ALLAH’ın rahmeti üzerine olsun.

REKLAM ALANI

(728x90px)

Esnek veya Sabit Ölçü Verebilirsiniz.

Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.